Wernisaż wystawy „Zamarły Lot” prezentująca twórczość Stanisława Szukalskiego oraz Szczepu Rogate Serce

Galeria Gardzienice
należąca do Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”
ma zaszczyt zaprosić
na wydarzenia związane z wystawą
ZAMARŁY LOT
Stanisława Szukalskiego,
a także Szczepu Rogate Serce.

W piątek 7 listopada 2025 r. o godz. 18.00 w Galerii Gardzienice,
należącej do Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice” w Lublinie, przy ul. Grodzkiej 5a,
odbędzie się wernisaż wystawy „Zamarły Lot” prezentująca twórczość Stanisława Szukalskiego oraz Szczepu Rogate Serce.

Na wystawie zostaną zaprezentowane dzieła (rzeźby, rysunki, linoryty, fotografie, prace graficzne)
pochodzące ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, w tym rzeźby Stanisława
Szukalskiego pochodzące z lat 1913-1926 oraz prace artysty z kolekcji prywatnych. Ekspozycja
obejmie również unikatowy zbiór prac członków Szczepu Rogate Serce, tzw. Szukalszczyków.
Ponadto wystawę wzbogacą zdjęcia archiwalne udostępnione przez Muzeum Stanisława
Szukalskiego w Gdyni, które jest również partnerem wydarzenia.
Przed otwarciem wystawy o godz. 16.00 odbędą się wykłady Agnieszki Bartków – kustosz zbiorów
Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu oraz prof. Lechosława Lameńskiego – wybitnego znawcy
twórczości artysty oraz Szczepu Rogate Serce.

Wystawie przez cały okres jej trwania będą towarzyszyć warsztaty artystyczne dla dzieci i
dorosłych z rzeźby oraz tworzenia komiksu, inspirowane życiem i twórczością Stanisława
Szukalskiego, a także spotkania z kuratorami wystawy.

7 listopada 2025 r. (piątek)
Galeria Gardzienice, ul. Grodzka 5a, 20-112 Lublin
godz. 16.30 – wykłady Agnieszki Bartków i prof. Lechosława Lameńskiego (II piętro, sala
wykładowa)
godz. 18.00 – wernisaż wystawy „Zamarły Lot” Stanisława Szukalskiego i Szczepu Rogate Serce (I
piętro, sala wystawowa)

Wystawa czynna do 4 grudnia

Wstęp na wernisaż, wystawę i wydarzenia towarzyszące jest bezpłatny.

Od poniedziałku do piątku wystawa będzie dostępna dla zwiedzających od 10 do 18.00

Soboty i niedziele galeria czynna od 12 do 18.00

Wyjątkowo zmiana godzin tylko w dniach 10 i 11 listopada: 

10 listopad – od 12.00-18.00

11 listopad od 12 do 18.00

Wystawa czynna do 4 grudnia ( z 4 grudnia włącznie). 

Kuratorzy wystawy: Zuzanna Zubek-Gańska, prof. Lechosław Lameński, Łukasz Wiącek
Koordynacja merytoryczna: Katarzyna Bartnik-Daniel
Aranżacja światła: Włodzimierz Janowski
Realizacja i opracowanie graficzne ekspozycji, druków: Jacek Gański
Opieka Medialna: ZOOM, Magazyn Weranda, Portal Rynek i Sztuka, TVP Lublin, Radio Lublin
Partnerzy: Muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni
Sponsorzy / Mecenasi wystawy: Cukiernia Williams, Agencja Ochrony Miko
Projekt zrealizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy.
Więcej informacji: www.gardzienice.org
kontakt:
Zuzanna Zubek-Gańska
kuratorka galerii
Galeria Gardzienice
tel.: 501 483 794
Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”
ul. Grodzka 5a, 20-112 Lublin
www.gardzienice.org
——————————————————————————————–
„ZAMARŁY LOT” SZUKALSKIEGO
Wystawa jest poetycko-dokumentalną próbą opowieści o życiu i twórczości niezwykłego rzeźbiarza, jakim był Stanisław Szukalski. Tytuł wystawy jest nieprzypadkowy, gdyż tak nazywała się również jedna z wczesnych prac artysty („Zamarły Lot / Geniusz / Zamrożona Młodość”).

Wspomniane dzieło przedstawia młodą kobietę, która bezskutecznie próbuje uwolnić skrępowane ramiona, by wznieść się ponad wszystko. To symboliczne ukazanie młodego geniuszu, który nie miał szansy rozwinąć się w pełni. Trudne zdarzenia losowe oraz przewrotna historia naznaczona traumą II wojny światowej sprawiły, że ogromne pokłady talentu Szukalskiego nie zostały należycie wykorzystane, a jego wizjonerskie dzieła nie miały szansy powstać.

Pomysł wystawy narodził się w 2023 r. Miała to być ekspozycja ukazująca fenomen i geniusz twórczości Stanisława Szukalskiego. Z uwagi na fakt wypożyczeń muzealnych, dostępności prac czy kwerendy realizacja wystawy przypadła w 2025 r. Na wystawie zaprezentowane zostaną najsłynniejsze, pełne ekspresji, o unikatowej wartości prace, ukazujące wczesną fazę twórczości artysty. Będą to m.in. rzeźba, która nosi ślady po kulach niemieckich pt. „Orator” (brąz, 1913), „Ezop” (brąz, 1915), „Bolesław Prawy Śmiały” (brąz, 1926-1928) czy tytułowy „Zamarły Lot”
(1918). Warto tu nadmienić, że są to jedne z nielicznych rzeźb, które przetrwały II wojnę światową.

Większość dzieł, które artysta przywiózł ze Stanów Zjednoczonych do Polski, uległa zniszczeniu:
Po wybuchu II wojny światowej wiele z prac Szukalskiego zaginęło bądź uległo zniszczeniu.
Złożone w katowickim Urzędzie Wojewódzkim prace artysty, uznane przez nazistowskie Niemcy za sztukę zdegenerowaną, miały zostać zniszczone w ramach akcji Metallsammlung.
Szukalski wspomniał: „Ktoś strzelił z broni w skrzynię z ‘Oratorem’ i pozostawił w nim dziurę. Faktycznie to kula była wycelowana we mnie, ale ja byłem już daleko od tego miejsca, w Ameryce”. 1

1 Barbara Szczypka-Gwiazda, Śląska pracownia Stanisława Szukalskiego, [w:] Nieznane oblicze sztuki polskiej. W kręgu sztuki województwa
śląskiego w dobie II Rzeczypospolitej, Śląsk, Katowice 1996, s. 39.

Fenomen Stanisława Szukalskiego stanowią wypracowane, muskularne ciała postaci, pełne ekspresji, w mocnych napięciach i skrętach, w ekscytacji lub powadze i przejęciu.
Rzeźby pozbawione wszelkiej maniery i narzuconych form, ekstatyczne i posągowe zarazem.
Nieszablonowe zestawienia postaci wraz ze swoistą ornamentyką, symboliczną, pełną odwołań do wierzeń i podań stanowią znak rozpoznawczy artysty.
Jeśli zaś chodzi o samą kolekcję Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu najpełniej ujmuje to Agnieszka Bartków:
Kolekcja prac Stanisława Szukalskiego i członków Szczepu „Rogate Serce” obecna w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu liczy ponad 100 obiektów i jest bezsprzecznie jednym z największych
zespołów dzieł wspomnianych artystów, jakie znajdują się w państwowych zbiorach muzealnych w Polsce. W jej ramy wchodzą zarówno prace rzeźbiarskie, malarstwo, grafika, rysunki, jak i projekty znaczków oraz medal, plakaty, a także artefakty związane z artystami. W przestrzeni wystawy stałej – Galerii Malarstwa Polskiego – prezentowane są cztery rzeźby autorstwa
Stacha z Warty: „Orator (Mówca)”, „Ezop (Bajkarz)”, „Zamarły lot (Geniusz / Zamrożona Młodość)”, „Bolesław Śmiały (Prawy)”, oraz praca malarska Mariana Konarskiego „Noc w przenośniach”. 2

Stanisław Szukalski „Stach z Warty” (ur. 13.12.1893 w Warcie – zm. 19.05.1987 w Burbank)
–artysta wielkiego formatu, wybitny polski rzeźbiarz, teoretyk, rysownik, malarz, projektant, twórca i przywódca Szczepu Rogate Serce. Poza licznymi udokumentowanymi dziełami artystycznymi był autorem koncepcji tzw. Zermatyzmu, która mówiła o starożytnym pochodzeniu Polaków (Lechitów). Jedna z najważniejszych postaci życia kulturalnego i artystycznego Warszawy oraz
Krakowa w okresie międzywojennym. Pochodził z niezamożnej rodziny. W 1907 r. wyemigrował wraz z rodzicami do Stanów Zjednoczonych i w wieku niespełna 14 lat, zaczął uczęszczać do
Institute of Art w Chicago. Na nadzwyczajny talent chłopca zwrócił uwagę przebywający tam wówczas rzeźbiarz Antoni Popiel, który skłonił rodziców do wysłania Stanisława na studia do
krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Szukalski kształcił się tam przez trzy lata pod kierunkiem Konstantego Laszczki, biorąc wkrótce udział w wystawach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Niestety na skutek licznych konfliktów z kierownikiem katedry, przerwał studia po trzech latach i zdecydował się na powrót do Chicago.

Na wczesnym etapie swojej twórczości tworzył popiersia, w których nawiązywał do secesji, ekspresjonizmu i futuryzmu. Jego prace są pełne subtelnych nawiązań do polskiego folkloru i
kultury Słowian. Oprócz rzeźb małoformatowych tworzył także monumentalne pomniki: „Koguta słowiańskiego”, „Prometeusza skowanego”, pomnik Bolesława Chrobrego, dekorację rzeźbiarską Muzeum Śląskiego w Katowicach i wiele innych. Jeszcze w czasach studiów przylgnęła do niego opinia buntownika i skandalisty. Artysta ostro sprzeciwiał się metodom dydaktycznym stosowanym na ASP. Polską sztukę krytykował za brak indywidualizmu i ślepe naśladowanie zachodnich tendencji. Często jednak wracał do kraju, angażował się w tutejsze życie kulturalne, wystawiał
w warszawskiej Zachęcie i wspomnianym już TPSP w Krakowie.

W 1925 r. prace artysty, wystawione w dziale polskim na Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu (rzeźby i projekty architektoniczne), zostały uhonorowane najwyższymi nagrodami przez
międzynarodowe jury. Po podróżach po krajach Europy (1926-1928) Szukalski przybył do Krakowa, gdzie w 1929 r. zorganizowano retrospektywną wystawę jego twórczości. W trakcie wernisażu artysta wywołał skandal swą wypowiedzią, potępiającą stan polskiej sztuki, naśladującej, zdaniem artysty, w sposób niewolniczy wzory zachodnie i zatracając swój rodzimy charakter.
Szczególnie ostrej krytyce poddał metody nauczania w krakowskiej akademii i wkrótce powołał do życia własną szkołę artystyczną, zwaną „Twórcownią”. Skupieni wokół Szukalskiego młodzi

2 Fragment tekstu Agnieszki Bartków, Stanisław Szukalski i Szczep Szukalszczyków herbu „Rogate Serce” – prace w kolekcji Muzeum
Górnośląskiego w Bytomiu [katalog wystawy], Bytom 2021, s. 52. entuzjaści głoszonych przezeń haseł zawiązali w 1929 r. grupę pod nazwą Szczep Szukalszczyków herbu Rogate Serce.